De scheidslijn tussen natuur en cultuur is moeilijk te trekken. Als een vogel een nestje bouwt noemen we het natuur, maar als een mens een flatgebouw neerzet is het opeens cultuur. Sommige mensen proberen het probleem te vermijden door te beweren dat alles natuur is, anderen beweren juist dat 'de Natuur' een culturele constructie is. Het is verleidelijk natuur en cultuur op één hoop te gooien en er verder niet over na te denken.

Ik wil een persoonlijke bekentenis doen: Ik kan niet inparkeren. Overal zie ik auto's moeiteloos parkeervakken inglijden. Het lijkt zo simpel, zelfs analfabeten kunnen het! Maar mij lukt het nauwelijks om mijn auto op een legale wijze, zonder horten, stoten en bumperbotsen in het parkeervak achter te laten. Voor u verder leest, beseft u dat deze tekst geschreven is door iemand die niet kan inparkeren. Doorlezen op eigen risico.

Wie bij een doorsnee elektrotechnisch bedrijf naar de 'intelligente producten en systemen' informeert, krijgt een keur aan frisdrankautomaten en parkeerslagbomen onder ogen. Steeds meer 'slimme' apparaten bevolken onze leefwereld. Omdat we geen tijd hebben al onze slimme stofzuigers, alarmwekkers, broodroosters en deurbellen te bedienen zullen ze zichzelf moeten organiseren; het huis van de toekomst bevat een ecologie van apparaten.

Een paar weken geleden maakte ik een wandeling door de bossen en schopte bijna tegen de grootste haas die ik ooit heb gezien. Het dier was al bijna helemaal wit voor de winter en we bleven allebei een plezierig poosje tegenover elkaar staan - twee schepsels, door nieuwsgierigheid met elkaar verbonden. Wat zal het straks nog voor betekenis hebben een haas in het bos tegen te komen als er eenmaal overal genetisch verbeterde hazen rondhuppelen? Waarom zouden we voor zo'n haas meer eerbied of zelfs genegenheid hebben dan voor een Cola flesje?

In een vroegere samenlevingen speelde de mythe een grote rol. Onze tegenwoordige cultuur wordt gedomineerd door logos; wanneer wij spreken van een mythe bedoelen we te zeggen dat iets onzin is. Rationaliteit speelt een gewichtige rol in de retoriek van onze besluitvorming. Echter, onze grootste moderne mythe is misschien wel die van de logos. Laten we wel wezen, wij mensen zijn minder rationeel dan we ons voorwenden.

Je hebt een lengte, een breedte en een hoogte en daarin ergens is dan de plaats waar je bent. Zo was dat vroeger, maar dat concept van plaats is afgedaan, of tenminste gemuteerd. 'Wie ben je?' vroeg men zich voorheen, 'Waar ben je?' is een belangrijkere vraag geworden.

Een stads kindje wast dagelijks haar haren met dennenshampoo. Wanneer ze op een dag met haar vader in het bos wandelt, zegt ze: 'Pappa, het bos ruikt naar shampoo'. Naarmate onze media realistischer worden, wordt onze leefomgeving onrealistischer. We leven via simulatie. Het is al lang niet meer zinvol het onderscheid tussen echt en nep te blijven maken.

Pablo Picasso werd eens gevraagd waarom hij de mensen niet schilderde zoals ze werkelijk waren. Picasso vroeg de interviewer wat hij bedoelde. De man toonde een foto van zijn vrouw en zei: 'Dit is mijn echtgenote'. Picasso reageerde verbaast, 'Uw vrouw is wel erg klein en plat. Nietwaar?'

Toen honderd jaar geleden de gebroeders Lumiere hun film, 'l'arrive du train" [Lum1895] vertoonden, renden te mensen de bioscoop uit bij het zien van de naderende trein. Logisch, als een trein op je af komt dan maak je dat je wegkomt. Tegenwoordig blijven we zitten omdat we weten dat een medium dit kan. We hebben onze media schema's aangepast

Een mens kan gemakkelijk de gevangene worden van zijn eigen organisatievermogen. Ondanks dat we soms behoorlijk vermangeld raken in onze bureaucratieën en systeemstructuren, zijn we ook enorm creatief gebleken met het inbrengen van leefwereld elementen in de systeemwereld. Systemen zijn cultuurproducten, maar niettemin kunnen ze ons zo boven het hoofd groeien dat ze onbenaderbaar worden en we ze gaan hercultiveren.

Hoe natuurlijk is het om vijf dagen in de week van 9 tot 5, met een pak en een stropdas op kantoor te zitten? Organisatiestructuren hebben er meestal geen belang bij dat de echte levenspotenties van de mens in stand gehouden worden. Het lijkt vrij normaal tegenwoordig, om geen leven te hebben.

De primitieve mens ging nog volledig op in zijn bezigheid. Hij werkte niet en had geen vrije tijd. De moderne mens speelt een rol in een systeem en heeft daarnaast een persoonlijke leefwereld. Een keerzijde van de informatiemaatschappij is dat, om in een database te passen, vrijwel alles expliciet gemaakt wordt. De verplaatsing uit de leefwereld naar de systeemwereld is een neveneffect.

Welk dier is zo dom om naakt en schreeuwend ter wereld te komen? Volstrekt kwetsbaar, hulpeloos en een makkelijke prooi voor roofdieren. Een jonggeboren lam of giraffen baby kan binnen een paar uur lopen. De mens doet er jaren over om op eigen benen te kunnen staan. Hoe wonderbaarlijk is het dat we ondanks onze fysieke kwetsbaarheid in staat zijn gebleken de wereld te domineren?

Ondergedoken en op de vlucht na een veroordeling tot de guillotine van de Franse revolutie, schreef de Franse markies De Condorcet zijn 'Schets van de menselijke vooruitgang'. De Condorcet zag de strijd van de mens met de natuur als de katalysator van alle menselijke vooruitgang. Niet alleen leert de mens de natuur in deze strijd te beheersen, maar belangrijker nog is dat hij zelf in deze strijd groeit. De mens klimt zelf op tot steeds hogere fasen van menselijkheid. De vooruitgang voltrekt zich niet alleen door toedoen van de mens, maar ook in de mens.

In de bosrand langs de snelweg bij Bloemendaal staat een GSM-zendmast vermomd als dennenboom. Zo'n GSM-zendmast is geen natuur. Het is op zijn best een plaatje van natuur. Een afbeelding, zoals het landschapsschilderij dat thuis boven de bank hangt. Hebben we nog wel waarachtige natuurervaringen? Of leven we inmiddels in een plaatjesnatuur?

Natuur, vrijwel iedereen houdt ervan. Natuurmonumenten is een van de grootste verenigingen van Nederland, maar wat is Natuur? Voor sommigen drukt natuur harmonie, gaafheid en rust uit. Anderen zien natuur juist als wild, wreed, onvoorspelbaar. Echte natuur is ongerept, het is niet door mensen aangeraakt. Maar de paradox wil dat de mens zelf uit de natuur geëvolueerd is. De relatie tussen mens en natuur is er altijd een geweest van overwinnen en weer overwonnen worden. "Natuur verbergt zich graag", zei de oude Griek Heraclitus [Her].