Koert van Mensvoort - Maandag 05 Jul '04 - + 24 - 28 Het Bos ruikt naar Shampoo

Een stads kindje wast dagelijks haar haren met dennenshampoo. Wanneer ze op een dag met haar vader in het bos wandelt, zegt ze: 'Pappa, het bos ruikt naar shampoo'. Naarmate onze media realistischer worden, wordt onze leefomgeving onrealistischer. We leven via simulatie. Het is al lang niet meer zinvol het onderscheid tussen echt en nep te blijven maken.

Bij simulaties denken we meestal aan videogames. De game industrie is inmiddels groter dan de filmindustrie en de beeldtaal in digitale games is zo vanzelfsprekend geworden dat het de fictie haast overstijgt. Virtuele computer werelden worden in veel opzichten steeds 'echter' en gaan daarmee meer op de fysieke wereld lijken. Bij sommige online role playing games moeten aspirant-deelnemers al sollicitatiebrieven schrijven als ze tot de groep willen worden toegelaten. We moeten we er nog aan wennen dat je via een videogame een inkomen kunt verwerven. Maar hoe normaal is het eigenlijk, dat je bij de bakker op de hoek een stukje papier kunt omruilen voor een brood?

Het woord 'virtueel' heeft verschillende betekenissen die we vaak door elkaar gebruiken. Soms bedoelen we met virtueel zoiets als 'net echt', soms bedoelen we 'imaginair'. Daar zit een onderscheid dat bijna nooit recht wordt gedaan; fantasie en tweederangs werkelijkheid lopen door elkaar. Inderdaad, teveel in virtuele werelden zitten, kun je als negatief oppakken maar welke wereld moeten we dan virtueel noemen? Het is naïef om te denken dat simulaties zich beperken tot videogames. In zekere zin is alle realiteit virtueel. Het wordt geconstrueerd via onze cognitie én zintuigen. Realiteit is niet zo zeer 'out there', het is wat we 'out there' veronderstellen [Ijs2002]. Onze hersenen zijn op verfijnde manier in staat 'de realiteit' te construeren door zintuiglijke waarneming af te wegen tegen wat we weten en verwachten.

Simulatie was al een gespreksonderwerp in de tijd van Plato en Aristoteles. In de 'Allegorie van de Grot' bespreekt Plato hoe de mensen in een grot geketend zijn, terwijl ze kijken naar schaduwen op de wand. Achter hen bevinden zich figuren welke de schaduwen veroorzaken. Drama: de geketenden beseffen niet dat de figuren op de wand slechts projecties zijn, afbeeldingen van de werkelijkheid die zich achter hen (buiten de zintuiglijke perceptie) voltrekt. In Plato's leer is bijvoorbeeld een stoel waarop we zitten slechts een schaduw van de Idee Stoel. De fysieke stoel is dus altijd een kopie, een soort simulatie, van de Idee Stoel en daarmee altijd één stap verwijderd van de werkelijkheid. In tegenstelling tot Plato, ziet Aristoteles nabootsing als een een natuurlijk onderdeel van het leven. Aristoteles meent dat mensen een ingebakken neiging tot simulatie hebben. Via nabootsing (Aristoteles noemt het mimesis) dringt de realiteit bij ons binnen; dit is hoe we de realiteit leren kennen [Ari350BC].

Inmiddels hebben we de grot van Plato zo volgehangen met beamers, discobollen, plasmaschermen en halogeenspotjes dat zelfs de schaduwen op de wand ons ontgaan. De Platoonse opvatting van echt en nep wordt eigenlijk alleen nog gewaardeerd door liefhebbers van religie. Aristotelis heeft gelijk gekregen. Moderne denkers zijn het er over eens dat de realiteit, als gevolg van de gelaagdheid in simulaties, niet langer te herkennen valt. In 'Society of the Spectacle' [Deb1967] zet Guy Debord uiteen hoe alles dat eens direct geleefd werd in onze hedendaagse wereld vervangen is door een representatie. We consumeren illusies. Een andere Fransman, Jean Baudrillard, betoogt dat we leven in een wereld waarin simulaties en imitaties van de realiteit, echter zijn geworden dan de realiteit zelf. Hij beschrijft deze conditie als hyperrealiteit [Bau1981]. Authentiek nep. We hebben plastic kerstbomen die er beter uitzien dan een echte kerstboom.  We snowboarden indoor. We voeren oorlog op een beeldscherm. De foto's van de soap actrice in de playboy zijn digitaal geretoucheerd. We drinken sportdrankjes met niet bestaande smaken (wild ice zest berry flavor).

Ik heb eens deelgehad aan een experiment waarbij ik een uur lang in een volledig groene kamer werd geplaatst. In het begin was alles heel groen, maar na een tijdje werden de muren grijs. Het groen was niet informatief meer, daarom paste ik me aan. Zoiets is er ook met media aan de hand. We zitten in de media kamer. We hebben ons aangepast en gelukkig ook maar want we gaan die media kamer niet meer uit. Onze werkelijkheid is grotendeels een sociale constructie [Sea1995]. Nu dan. Het kind dat zegt 'het bos ruikt naar shampoo', moeten we daar schande van spreken en zeggen dat ze verpest is door de media? Ik denk het niet. Simulatie is een natuurlijk onderdeel van ons leven. Ook planten en dieren gebruiken vermommingen en misleidende verschijningen om hun overlevingskansen te verbeteren (denk aan de wandelende tak; het ziet er uit als een tak, maar is eigenlijk een worm). Nietzsche wist het al: 'Keer op keer planten wij een nieuwe gewenning, een nieuw instinct, een tweede natuur aan, zodat de eerste natuur als het ware uitdroogt: een als eerste natuur ervaren behoeftestructuur is ooit een tweede natuur geweest en iedere zegevierende tweede natuur wordt ten slotte een eerste' [Oos2000]. Vroeger rook het bos, naar bos? Was dat nou zo interessant?

een echte kolderstelling; als ik een hap van mijn broodje kaas neem en naar buiten kijk naar de vogels in de tuin refereer ik niet aan mediaervaringen;
tenzij onder media wordt verstaan wat McLuhan eronder verstond. Dan is het alfabet een medium, en geld, en wapens en al het andere wat door mensen is gecreeerd en tussen ons en onze zintuiglijke ervaringen is komen te staan. Maar dan geldt de stelling al voor de eerste HOMO ERECTUS die met een stok een banaan uit de boom sloeg.
john leek - Dinsdag 23 December '03 - 12:09

Laatst vloog ik voor het eerst in m’n leven naar Engeland. Even betrapte ik bij mezelf de gedachte… Hee het (eiland) bestaat echt, toen onder mijn ogen de kustlijn van Engeland uit de Noordzee opdoemde. In Londen waren de dubbeldekkers welliswaar dubbel, maar veel minder rood dan ‘het hoort’. Tijdens die enkele dag in Londen heb ik jammer genoeg niet veel meer kunnen doen dan het verifieren van alle grote sightseeing trekpleisters.

Tijdens het zien van de kroonjuwelen was ik gelukkig nog helder genoeg van geest om hun lelijkheid in te zien en daarmee de grap van de waarde en het hele beveiligings gebeuren er omheen.

Verder denk ik dat het onmogelijk is vast te stellen in hoeverre mediatisering van Nederland al gevorderd is. Ik zie het gevaar van geestes ‘verarming’ door het voortdurend kijken naar imperfecte media representaties; Soaps, slechte films alhoewel het moeilijk is om vast te stellen waar de grens ligt tussen een goede en een slechte media representatie.

Ik vraag me af of het uberhaupt mogelijk is een media representatie van iets te maken, die geen afbreuk doet aan ‘de werkelijkheid…’
Dirk-Jan van Manen - Zaterdag 23 April '05 - 12:12

Wist je dat vogeltjes tegenwoordig ook de ringtonen van GSM’s nafluiten. De populairste mannetjes zijn de vogels met de nieuwste beltonen.
Rene Hoofd - Woensdag 26 April '06 - 10:17

“The very definition of the real has become: that of which it is possible to give an equivalent reproduction. . . The real is not only what can be reproduced, but that which is always already reproduced: that is the hyperreal… which is entirely in simulation.” – Jean Baudrillard
Karin - Vrijdag 28 April '06 - 22:09

Duidelijk dat het proberen te onderscheiden in NEP en ECHT iets van vroeger is en vandaag de dag eigenlijk geen zin meer heeft. Toch zie ik nog niet wat er voor in de plaats komt. Raken we in een spagaat van zinloos echt van nep proberen te onderscheiden??
Arjan - Zondag 14 Mei '06 - 13:02

als je in de stad woont , kun je geen kind zijn.
Hemaworstje () (URL) - Woensdag 24 Mei '06 - 03:32

> als je in de stad woont , kun je geen kind zijn.
Maar wat zijn het dan? Apen? Cyborgs?
Theo - Zaterdag 27 Mei '06 - 09:34

Gilles Deleuze uses the term virtual to refer to something that every object carries with it, which is neither its reality nor merely what it could have been, but rather what it is imagined to be.
Karin - Maandag 24 Juli '06 - 10:48

Naam:
Persoonlijke info onthouden?

Email:
URL:
Reactie:Emoticons


Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of email-adres in te typen.