|
|
|
|
In de bosrand langs de snelweg bij Bloemendaal staat een GSM-zendmast vermomd als dennenboom. Zo'n GSM-zendmast is geen natuur. Het is op zijn best een plaatje van natuur. Een afbeelding, zoals het landschapsschilderij dat thuis boven de bank hangt. Hebben we nog wel waarachtige natuurervaringen? Of leven we inmiddels in een plaatjesnatuur?
In de buurt waar ik woon zijn four wheel drives een vast onderdeel van
het straatbeeld geworden. De SUV's (sport utility vehicles, voorheen
noemden we ze jeeps of all terrain vehicles) hebben ontzagwekkende
namen als Skyline, Explorer, Conquerer of Landwind. Gelukkig is
er al spuitbusmodder waarmee je autovelgen van stoere spatten kunt
voorzien want de SUV's komen zelden 'off the road'. Er zijn geen heuvels
in de omgeving, noch sneeuw of weersomstandigheden die een four weel
drive rechtvaardigen. Het is gewoon stoer om onderdeel te zijn van de
stadssafari. [Cat2006]
In Nederland behoort elke vierkante meter tot het cultuurlandschap;
oorspronkelijke natuur is nergens meer te vinden. De
Oostvaardersplassen -een van belangrijkste Nederlandse natuurgebieden-
waren na de inpoldering in eerste instantie voorbeschikt om een
industrieterrein te worden, pas later werd besloten er een natuurgebied
van te maken. Ook het 'het Groene Hart' is eigenlijk een middeleeuws
industriegebied, dat oorspronkelijk ontgonnen werd voor turfwinning.
Onze 'natuurgebieden' zijn dus feitelijk 'cultuur gebieden', gevormd
onder invloed van het menselijk denken en handelen. 'God schiep de
wereld, behalve Nederland. Dat liet hij over aan de Nederlanders zelf',
schreef Voltaire in de achttiende eeuw. Sindsdien doen we er alles aan
de uitspraak van de Fransman waar te maken. Inmiddels zijn we in
Nederland zelfs actief natuur aan het ontwerpen en bouwen. Op bureaucratisch aangewezen
locaties worden prehistorische bossen aangelegd; ons beeld van Natuur
wordt zorgvuldig geconstrueerd in een recreatieve simulatie
('Regeneratie van verloren erfgoed', noemen de natuurbouwers het zelf). In deze zogenaamde 'nieuwe natuur' worden zelfs
traditionele runderen uitgezet [Metz1998]. Helaas is de oorspronkelijke
oeros in 1627 uitgestorven, de Schotse Hooglander is een redelijk
alternatief. Deze runderen weten wat ze te doen staat: grazen in
opdracht van Staatsbosbeheer. Door hun gegraas blijft het landschap
open en vervalt het niet tot een ruigte (dat vinden we mooi, het
herinnert ons aan beroemde 17e eeuwse landschapschilderijen). In
theorie moeten de dieren zichzelf zien te redden, maar in de winter wil
de staatsbosbeheerder de dieren wel een beetje bijvoederen. Ook
overleden dieren worden door de beheerders verwijderd. Wandelaars
zouden aanstoot kunnen nemen aan een wegrottende koe op het wandelpad.
Wat cultuur zichzelf presenteert als natuur is altijd een verloren
wereld. Natuur heeft het imago van oorspronkelijkheid, maar verschijnt
pas wanneer het verdwijnt. Onze natuurbeleving is een retro effect [Wark2005].
Onlangs verbleef ik een weekje in een vakantieparkje aan het water. In
het park zwom een prachtige grote witte fascistische zwaan, die alle
jonge gele eendjes die hij tegenkwam bij de kop pakte bij en
doelgericht doodschudde. De vakantiegangers waren geschokt. Ze
riepen dat de zwaan 'gek' geworden en joegen hem weg (dat de zwaan zelf
net jongen had gekregen en de overlevingskansen van zijn jongen wilde
optimaliseren ging er bij de parkbewoners niet in). Het is een
wijdverbreide misvatting dat natuur altijd kalm, vredig en harmonieus
is, terwijl waarachtige natuur toch ook wild, wreed en onvoorspelbaar
kan zijn. Onze hedendaagse natuurbeleving is vooral een
recreatieve ervaring [Metz2002]. Decorbouw voor de zondagmiddag, Disneyland voor
volwassenen. Inderdaad, er is veel geld nodig om deze plaatjesbeeldnatuur in
stand te houden. Maar natuur is ook een geweldig marketing instrument:
Alligator tuingereedschap, Jaguar sportwagen, Puma schoenen, Apple
computer. De natuurlijke metafoor geeft ons het vertrouwde gevoel
van herkenning. In reclames rijden autos altijd in prachtige ongerepte
landschappen. Vreemd dat er nooit reclame billboards te zien zijn in
deze beeldnatuur. Logo's en merken zijn in onze leefomgeving zo alom
vertegenwoordigd dat we ze waarschijnlijk beter van elkaar kunnen
onderscheiden dan vogel- of boomsoorten.
Natuur imiteert kunst, beweerde Oscar Wilde. Hij bedoelde hiermee dat
kunst (geschreven woord, schilderkunst, fotografie, etc) onze ogen
opent en leert de Natuur te zien en waarderen. Als voorbeeld beschreeft
hij de mist in London. Mensen zien de mist, niet omdat het er is, maar
omdat dichters en schilders ze hebben geleerd het prachtige mysterieuze
effect van mist in Londen te waarderen. Al eeuwen was er mist in
Londen, maar niemand zag het en er werd niet over gesproken totdat
kunst de mist ontdekte. Later werden de mistbanken zo excessief dat
mensen er bronchitis van kregen. "Waar de gecultiveerde mensen een
effect vatten, vatten de ongecultiveerden kou", aldus Oscar Wilde.
[Wil1889] Het beeld dat mensen van natuur hebben is door de eeuwen heen sterk
veranderd. Het is aannemelijk dat we het in de toekomst verder zullen
aanpassen.
Van de natuur houden is reeds een bewijs hiervoor dat men buiten de natuur staat.
Bomans - Maandag 05 Juni '06 - 15:30
ik vind het een beeldige site maar wqaar zijn
7yh87 () - Vrijdag 08 Februari '08 - 11:00
Mogooooolmelk
7yh87 () - Vrijdag 08 Februari '08 - 11:00
