|
|
|
|
De primitieve mens ging nog volledig op in zijn bezigheid. Hij werkte niet en had geen vrije tijd. De moderne mens speelt een rol in een systeem en heeft daarnaast een persoonlijke leefwereld. Een keerzijde van de informatiemaatschappij is dat, om in een database te passen, vrijwel alles expliciet gemaakt wordt. De verplaatsing uit de leefwereld naar de systeemwereld is een neveneffect.
De bureaucratische organisatievorm is superieur aan alle andere collectieve handelingsvormen
omdat deze werkt volgens het principe van verdeel en heers. Een groot
probleem deel je op in kleinere problemen. Als de kleinere problemen
nog te groot zijn deel je ze opnieuw, totdat ze klein genoeg zijn om op
een bureau te passen. De oplossing van de verzameling kleine problemen
is de oplossing van het grote probleem. De segmentatie van werk is
begonnen nadat de agrarische productie zo efficiënt geworden was dat
het vergaren van voedsel door een select deel van de populatie gedaan
kon worden. Sindsdien heeft een mens een beroep. De primitieve mens
ging nog volledig op in zijn bezigheid. Hij werkte niet en had geen
vrije tijd. De moderne mens speelt een rol in een systeem en heeft
daarnaast een persoonlijke leefwereld. Dit onderscheid werd benoemd
door Jürgen Habermas in zijn Theorie des kommunikativen Handelns [Hab1981].
De leefwereld is het terrein van de cultuur, de persoonlijkheid en de
sociale netwerken. Het is een wereld waarin men zich richt op het
bereiken van overeenstemming - Habermas spreekt hier van communicatief
handelen - over wat gaande is (waarheid), wat goed is (juistheid) en
wat echt is (waarachtigheid). Het systeem is het terrein van de
bureaucratische apparaten van staat, wetenschap en economie. De
systeemwereld is niet zozeer gericht op communicatief handelen als wel
op het bereiken van concrete doelstellingen. Instrumenteel en
strategisch handelen staan voorop.
Bij
de primitieve jager/verzamel mens waren de leef en systeemwereld
volledig geïntegreerd. De jacht diende het praktische doel van
voedselproductie maar was ook een mythische gebeurtenis op zichzelf. De
tegenwoordige mens koopt de vleeswaren in de supermarkt.
We zijn managers, shareholders, employees, consumers. De scheiding van levenswereld en systeemwereld is in een gelijke tred toegenomen met de opkomst van symbolische
representaties zoals het schrift. Dat is geen verrassing. Symbolen
maken het mogelijk allerhande waarden expliciet uit te drukken. Neem
geld als voorbeeld. Geld brengt ons tot afspraken over de relatieve
waarde tussen dingen. Dit vergemakkelijkt de handel tussen appels en
peren. Problematischer wordt het wanneer je een gezellig dagje uit met
het gezin gaat uitdrukken in geld. Deze 'explicitering van alles'
verhoudt zich moeizaam tot onze alledaagse menselijke
bestaanservaring; voor een deel van onszelf is geen
plaats in de database. Een keerzijde van de informatiemaatschappij
is dat, om in een database te passen, vrijwel alles expliciet gemaakt
wordt. De verplaatsing uit de leefwereld naar de systeemwereld is een
neveneffect.
Deze ontwikkeling is al langer gaande. De afgelopen paar eeuwen is ons wereldbeeld steeds feitelijker geworden. Feitelijk in de zin van 'naar waarheid', maar vooral ook in de betekenis van 'expliciet en gearticuleerd'. Wij weten hoe het zit: onze werkelijkheid is een verzameling feiten. Dit begint bij Galileo die zijn telescoop op de hemel richt, een meting doet en besluit dat de aarde rond de zon draait. De mensheid staart niet langer tussen zijn grote en kleine teen naar de magische maan en sterren. We hebben ons losgemaakt van de voorstelling dat onze omgeving beheerst wordt door geheimzinnige krachten, geesten en demonen. Max Weber noemt dit treffend de 'onttovering van de wereld' [Web1924]. Hij doelde hiermee op het feit dat de voor-moderne wereld nog volledig in het teken stond van verrassingen van het lot, waartegen de mens machteloos was. Deze verrassingen konden desastreus zijn, maar zij konden het leven ook een uiterst gunstige wending geven. De voor-moderne wereld had, met andere woorden, veel weg van een tovertuin, waar prettige verrassingen en bedreigingen voortdurend op de loer lagen. Door de modernisering verlaat de mens deze geheimzinnige tovertuin en komt terecht in een rationele wereld waarin alles berekend en gepland wordt. Dit moderne denk- en ervaringsraam is ontdaan van alle magie en intrinsieke zin. Weber zag hierin een bedreiging van de menselijke vrijheid. Hij sprak van een 'stahlhartes Gehäuse’, een ijzeren kooi, waarin mensen gevangen raken. Verderop zal ik betogen dat deze inspiratiearme moderniteit op zijn retour is en de mens een volgend soort tovertuin binnentreedt.
DEN HAAG – Nederlanders krijgen een burgerservicenummer. Met dat nummer moet alles wat de overheid voor de burger doet gesmeerder gaan lopen, kunnen overheidsdiensten gemakkelijker persoonsgegevens uitwisselen en hoeven burgers op termijn nog maar eenmaal hun gegevens aan de overheid op te gegeven.
[[http://nu.nl/news.jsp?n=323977&c=1..]]
Tim van Rooy - Vrijdag 14 Mei '04 - 18:35
We leven nog steeds in de romantiek en het lukt ons niet ons daaraan te ontworstelen. We zijn gefascineerd door het verleden, wantrouwen wetenschap en techniek, geloven nog altijd in de beloftes van de kunst. Een romantisch nationalisme bloeit als nooit tevoren.
Doorman - Woensdag 25 Augustus '04 - 11:51
Han Burger heeft een ‘Bad day at the office’. Hilarische video!
[[http://video.google.com/videoplay?doci..]]
Han Burger (URL) - Woensdag 25 Januari '06 - 13:10
